Fakty i mity na temat stosowania diety low- FODMAP.


Na czym polega dieta low- FODMAP?

Warto na początku zaznaczyć, że wokół diety low- FODMAP narosło wiele mitów, które do dziś krążą w środowisku osób borykających się z problemami jelitowymi. Niestety, ale wciąż istnieją błędne przekonania, że dieta low- FODMAP jest dietą beznabiałową czy niskowęglowodanową. To absolutnie nieprawda, gdyż w diecie dozwolone są sery twarde, brie, feta, mleko i jogurty bez laktozy, a węglowodany nadal występują w diecie w odpowiedniej ilości, jedynie z ograniczeniem niektórych zbóż, takich jak pszenica, żyto czy jęczmień. Istotą tego schematu żywienia jest po prostu ograniczenie produktów z wysokim FODMAPs.

FODMAPs to grupa specyficznych węglowodanów, takich jak: oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliole, które nie są w pełni trawione, lecz fermentowane w jelitach lub wolno wchłaniane. Skutkiem ich wolnego wchłaniania jest nagromadzenie się wody w jelitach, a skutkiem fermentacji w jelicie grubym jest produkcja takich gazów, jak metan i wodór, które rozciągają ściany jelit. W wyniku tych procesów u osób z nadwrażliwością jelit pojawiają się takie dolegliwości jak: wzdęcia, nadmierna ilość gazów, bóle brzucha, uczucie niepełnego wypróżnienia. Do FODMAPs zalicza się: fruktany, laktozę, fruktozę, ksylitol, erytrytol, sorbitol, mannitol, galakto-oligosacharydy. Źródłem ich występowania są głównie owoce, warzywa, zboża, miód, rośliny strączkowe, mleko i nabiał, niektóre orzechy oraz produkty przetworzone. Schemat żywienia LOW FODMAP opracowali naukowcy z Monash University w oparciu o eliminację lub ograniczenie w diecie produktów zawierających wysoki wskaźnik FODMAP.


Personalizacja diety

Warto zaznaczyć, że dieta ograniczająca produkty z wysokim FODMAP u każdego może wyglądać zupełnie inaczej, a to dlatego, że tolerancja pacjentów na określone produkty jest bardzo indywidualna. Dieta powinna być zatem spersonalizowana pod konkretną osobę, biorąc pod uwagę objawy ze strony układu pokarmowego po spożyciu danego produktu i decyzję o pozostawieniu takiego produktu w diecie lub jego eliminacji. Dieta low FODMAP nie rządzi się więc sztywnymi zasadami, co do eliminacji konkretnych produktów na drodze długofalowej. Jedynie w pierwszej fazie wdrażania protokołu low- FODMAP, która trwa maksymalnie 6 tygodni należy wyeliminować wszystkie produkty z wysoką zawartością FODMAP, zaś docelowe stosowanie diety polega na wyłączeniu z jadłospisu lub ograniczeniu spożycia jedynie takich produktów, na które pacjent reaguje źle.

Dla kogo dedykowana jest dieta low- FODMAP?

Naukowcy z Monash University tworząc dietę low- Fodmap zarekomendowali ją jako terapia zespołu jelita nadwrażliwego (IBS). Zespół jelita nadwrażliwego to choroba jelita cienkiego i grubego, objawiająca się głównie bólami brzucha i zmianami rytmu wypróżnień. Może mieć postać biegunkową, zaparciową lub mieszaną, w której biegunki i zaparcia występują naprzemiennie. W oparciu o badania naukowe aż 86% pacjentów z IBS stosujących dietę low- FODMAP zgłaszało ustąpienie bólów brzucha oraz zmniejszenie częstotliwości wzdęć, oddawania gazów czy innych dolegliwości ze strony układu pokarmowego.


Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii

Polskie Towarzystwo Gastroenterologii rekomenduje dietę low- FODMAP dla osób z zespołem jelita nadwrażliwego (IBS), a także podkreśla zasadność jej stosowania u pacjentów z przerostem flory bakteryjnej jelit- SIBO, gdyż często IBS współwystępuje z SIBO. Przerost flory bakteryjnej jelita cienkiego odnotowuje się u 56% pacjentów z biegunkową postacią IBS oraz u 29% z zaparciową postacią IBS.

SIBO to przerost bakterii w jelicie cienkim, które fizjologicznie powinny znajdować się w jelicie grubym ora zaburzenie składu mikrobioty samego jelita cienkiego. Bezpośrednią przyczyną wystąpienia SIBO jest uszkodzenie tzw. mioelektrycznego kompleksu wędrującego (MMC), który nocą oczyszcza jelita niczym szczoteczka z resztek pokarmowych i metabolitów bakterii. Do uszkodzenia MMC może dojść w wyniku przebiegu wielu innych chorób jelit. U pacjentów ze zdiagnozowanym zespołem jelita nadwrażliwego stwierdza się zmiany ilościowe i jakościowe w składzie mikrobioty jelitowej, dlatego też IBS może być podłożem do wystąpienia SIBO.

Oba te schorzenia w swoim przebiegu charakteryzują się podobnymi dolegliwościami, jakimi są: uporczywe wzdęcia, nadmierne wydzielanie gazów, bóle brzucha, biegunki lub zaparcia.

Dlaczego produkty z wysokim FODMAP nasilają objawy IBS oraz SIBO?

Tak jak wspomniałam wcześniej- FODMAPs powodują nagromadzenie wody w świetle jelita, zwiększając objętość płynnej treści pokarmowej. Dzieje się tak, ponieważ węglowodany FODMAP posiadają wysoką aktywność osmotyczną i zwiększają ciśnienie osmotyczne w jelitach. W wyniku zwiększenia objętości treści pokarmowej ściany jelita się rozciągają, co u osób z IBS oraz SIBO przynosi masywne wzdęcia, bóle brzucha i oddawanie dużej ilości gazów.





Zespół jelita nadwrażliwego i przerost flory bakteryjnej- różnice w postępowaniu

Protokół diety low- FODMAP wdrażany jest zarówno w przebiegu IBS, jak i SIBO, z tą jednak różnicą, że leczenie zespołu jelita nadwrażliwego polega tylko na wdrożeniu diety low- FODMAP oraz probiotykoterapii, zaś leczenie SIBO wymaga bardziej kompleksowego działania i oprócz diety low FODMAP obejmuje także szereg innych interwencji. Początek leczenia obejmuje interwencję przeciwdrobnoustrojową, a więc dobór odpowiedniej antybiotykoterapii oraz niejednokrotnie fitoterapii, następnie dopiero wdrożenie diety low- FODMAP, a w końcowym etapie wsparcie lekami prokinetycznymi, które wspomagają pracę wędrującego kompleksu mioelektrycznego (MMC). Leczenie kończy się zastosowaniem probiotykoterapii, która ma służyć odbudowaniu właściwego środowiska bakteryjnego jelit, zaburzonego w przebiegu SIBO.


Komu jeszcze można zalecić dietę low- FODMAP?

LOW FODMAP jest więc zalecanym postępowaniem dla osób z zespołem jelita wrażliwego oraz dla osób ze zdiagnozowanym SIBO. Jednak wśród ekspertów istnieją także pozytywne opinie, co do zastosowania tej diety u osób z zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego, np. przy chorobie zapalnej jelit, w przebiegu której może rozwinąć się także SIBO. Wydaje się też, że ograniczenie produktów z wysokim FODMAP u sportowców z dolegliwościami ze strony układu pokarmowego, pojawiającymi się podczas wysiłku może łagodzić nieprzyjemne objawy żołądkowo- jelitowe.


Protokół wdrażania diety, czyli 3 etapy

Dieta low- FODMAP składa się z 3 etapów: eliminacji, reintrodukcji i personalizacji.


ETAP ELIMINACJI

Jest to ścisła dieta, polegająca na wykluczeniu wszystkich produktów o wysokiej zawartości FODMAP na okres 4-6 tygodni. Po tym czasie ocenia się skuteczność diety i jeśli przynosi poprawę związaną z ustąpieniem dolegliwości żołądkowo- jelitowych- przechodzi się do kolejnego etapu postępowania. Ważne, aby nie wydłużać tej fazy powyżej 6 tygodni, gdyż całkowita eliminacja tych produktów niesie za sobą ryzyko niedoborów pokarmowych.


ETAP REINTRODUKCJI

Jest drugą fazą wdrażania protokołu low-FODMAP, trwającą od 6 do 8 tygodnia, w której dieta stopniowo rozszerzana jest o wykluczone wcześniej produkty. Ocenia się reakcję na konkretny produkt i ustala, które z nich są wyzwalaczami dolegliwości u danej osoby.


ETAP PERSONALIZACJI

Jest ostatnim etapem w protokole wdrażania low- FODMAP i polega na ustaleniu indywidualnie dopasowanej diety, która uwzględnia produkty FODMAP tolerowane przez pacjenta oraz wyklucza lub ogranicza produkty nasilające objawy. Tak jak wspomniałam wcześniej- reakcja na dany produkt jest bardzo indywidualna i nie każdy produkt HIGH FODMAP powoduje dolegliwości u każdego pacjenta. Ba ! Nawet dawka ma znaczenie ! Na przykład łyżka jogurtu dodanego do potrawy może nie przynieść żadnych niepożądanych objawów, natomiast zjedzenie całego kubeczka- już owszem.


Uwaga ! Nie wdrażaj diety na własną rękę

Dieta low- FODMAP jest dietą eliminacyjną, więc niesie za sobą potencjalne ryzyko niedoborów pokarmowych. Źle zbilansowana i nieodpowiednio prowadzona może skutkować niedoborem witamin, mikroskładników i substancji odżywczych. Dlatego o jej wprowadzeniu decyduje lekarz lub dietetyk i powinna być prowadzona pod okiem specjalisty. Ponadto w perspektywie długofalowej może zmieniać skład mikroflory jelitowej i prowadzić do zubożenia jej o korzystne bakterie. Etap eliminacji nie powinien zatem trwać dłużej niż 6 tygodni i powinien być ściśle monitorowany przez dietetyka, który mimo eliminacji w diecie zadba o odpowiednią podaż mikro- i makroskładników, błonnika czy niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, by możliwie jak najlepiej zbilansować dietę.


Interesuje Cię, jak wyglądałaby dieta low-FODMAP w DietMed.clinic? Pobierz za darmo przykładowy jadłospis i jeśli podejrzewasz u siebie wskazania do wdrożenia takiej diety - nie zwlekaj - umów się na wizytę w DietMed.clinic!

Dieta low-FODMAP- przykładowy jadłospis
Download • 38KB

Tabela z produktami o wysokiej oraz o niskiej zawartości cukrów FODMAP:


Literatura:

1. https://www.monashfodmap.com/

2. A. Pietrzak, B. Skrzydło- Radomańska, A. Mulak, M. Lipiński, E. Małecka- Panas, J. Reguła, et al.: Rekomendacje diagnostyczno- terapeutyczne w zespole jelita nadwrażliwego. Gastroenterology Review 2018; 13 (4).

3. K. Syed, K. Iswara: Low- Fodmap Diet. Stat Pearls Publishing 2020.

4. E. Altobelli, V. Del Negro, PM. Angeletti, G. Latella: Low-Fodmap Diet Improves Irritable Bowel Syndrome Symptoms: A Meta-Analysis. Nutrients 2017; 26: 9(9):940.

5. JS. Barrett: How to institute the low-FODMAP diet? J Gastroenterol Hepatol 2017; 1:8-10.

6. L. Kwiatkowski, E. Rice, J. Langland: Integrative Treatment of Chronic Abdominal Bloating and Pain Associated With Overgrowth of Small Intestinal Bacteria: A Case Report. Altern Ther Health Med 2017; 23(4):56- 61.

59 wyświetlenia0 komentarz

Czynne: pon. — pt.: 10:00 — 18:00
sobota: 11:00 — 15:00

Dietetyk kliniczny

Maria Kisielowska

ul. Juliana Ursyna Niemcewicza 26 (VI piętro, pokój 606)
 71-520 Szczecin

©2018 by Maria Kisielowska & Grzegorz Szalewicz

Oficjalni partnerzy: